Egzama (Atopik Dermatit) Nedir? Sonbahar-Kış Alevlenmelerinde Ne Yapılır?
Havalar soğudu, kaloriferler açıldı ve cildiniz bir anda kurudu, kızardı, kaşınmaya başladı. Tanıdık geliyor mu? Egzama (atopik dermatit), cildin koruyucu bariyerinin zayıfladığı, kronik ve kaşıntılı bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir ve yönetilebilir. Sonbahar-kış aylarında soğuk, kuru hava ve kapalı ortamlar nedeniyle sık alevlenir. Doğru nemlendirme, tetikleyicilerden uzak durma ve gerektiğinde doktor kontrolüyle alevlenmeler hafifletilebilir.
Egzama (Atopik Dermatit) Nedir?
Atopik dermatit, genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi ve cilt bariyerindeki zayıflığın birleştiği bir hastalıktır. Bariyer zayıflayınca cilt nemini kolay kaybeder, tahriş edici maddeler ve alerjenler daha kolay içeri girer. Sonuç, kuruluk ve kaşıntıyla dönen bir döngüdür.
Hastalık çoğunlukla çocuklukta başlar. Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin kılavuzuna göre çocukların yaklaşık dörtte birine kadarını etkileyebilir, yetişkinlerde de görülür.
Egzama Belirtileri Nelerdir?
Kuru, pürüzlü, pullanan cilt
Yoğun kaşıntı (özellikle geceleri artar)
Kızarıklık, sulanma ve kabuklanma (akut dönem)
Uzun süren kaşıntıyla cildin kalınlaşması (kronik dönem)
En sık dirsek içi, diz arkası, boyun, bilekler ve göz çevresinde görülür; bebeklerde yanaklarda başlayabilir
Kaşıntı yüzünden uykunuz bozuluyorsa bu hafife alınmaması gereken bir işarettir. Uyku ve cilt ilişkisini uyku kalitesinin cilde etkisi yazımızda anlattık.
Egzama Kışın Neden Artar?
Bilimsel veriler bu konuda net: Danimarkalı araştırmacıların yaptığı kapsamlı bir derlemede (JEADV, 2016) düşük nem ve düşük sıcaklığın cilt bariyerini zayıflattığı, cildi tahriş edici maddelere ve alerjenlere daha duyarlı hale getirdiği ve soğuk-kuru havanın atopik dermatitte alevlenme riskini artırdığı bildirildi. Tabii herkes aynı değildir. Bazı kişilerde alevlenme yazın, terleme ve sıcakla artabilir.
Kış tetikleyicisi | Neden sorun yaratır? | Yapabilecekleriniz |
Soğuk ve kuru hava | Cildin su kaybı artar | Dışarı çıkmadan önce nemlendirici sürün |
Kalorifer, klima | Ortam nemi düşer | Ortam nemini yaklaşık %40-60 aralığında tutmaya çalışın |
Sıcak ve uzun duş | Cildin doğal yağını alır | Ilık su, 5-10 dakika |
Yün ve sentetik kumaş | Sürtünme ve tahriş | Cilde değen katmanı pamuklu seçin |
Sert sabun, parfümlü ürünler | Bariyeri bozar | Parfümsüz, nazik temizleyici kullanın |
Stres ve uykusuzluk | Kaşıntıyı ve iltihabı artırabilir | Düzenli uyku, gevşeme rutini |
Alevlenmede Evde Neler Yapılır?
Nemlendiriciyi ihmal etmeyin. Kokusuz, yoğun bir nemlendiriciyi günde en az iki kez, özellikle duştan hemen sonra sürün. Alevlenme geçse de kullanmaya devam edin, çünkü amaç bariyeri korumaktır.
Banyoyu kısaltın. Ilık su, kısa süre, sert lif veya kese yok. Havluyu sürtmeyin, hafifçe kurulayın.
Kaşımak yerine serinletin. Tırnakları kısa tutun. Kaşıntı krizinde soğuk, nemli bir bez yardımcı olabilir.
Tetikleyicinizi bulun. Yeni bir deterjan, kumaş yumuşatıcı ya da kozmetik ürünü alevlenmeyi başlatmış olabilir.
Stresi yönetin. Stresin cilt üzerindeki etkisini stres ve cilt yazımızda ele aldık.
Uçucu yağları ve "doğal" karışımları kendi başınıza sürmeyin. Egzamalı cilt bariyeri zayıf olduğu için tahriş ve alerji riski daha yüksektir.
Kortizonlu kremleri kendi kararınızla kullanmayın. Bunlar etkili ilaçlardır ancak hangi bölgede, ne kadar süre kullanılacağını doktorunuz belirlemelidir. Özellikle yüz ve göz çevresinde dikkatli olunmalıdır.
Bilimsel kılavuzlar da tedavinin temelini nemlendirici, banyo alışkanlıkları ve gerektiğinde doktor önerisiyle topikal ilaçlar olarak tanımlıyor (J Am Acad Dermatol, 2014).
Egzama mı, Seboreik Dermatit mi?
İkisi bazen karışır. Seboreik dermatit daha çok yağlı bölgelerde (saçlı deri, kaş arası, burun kenarı) görülür ve pullanması sarımsı olabilir. Ayrımı doktor yapmalıdır. Detaylar için seboreik dermatit yazımıza bakabilirsiniz.
Egzamada Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Şu durumlarda bir dermatoloji uzmanına başvurun:
Doğru bakıma rağmen 1-2 hafta içinde düzelme yoksa
Kaşıntı uykunuzu ve günlük yaşamınızı bozuyorsa
Cilt yaygınlaşıyor, çatlıyor veya sulanıyorsa
Sarı kabuklanma, irin, ağrı veya ateş gibi enfeksiyon belirtileri varsa
Ağrılı, içi sıvı dolu küçük kabarcıklar çıkıp ateş eşlik ediyorsa (acil değerlendirme gerekir)
Bebeğinizde veya küçük çocuğunuzda egzama şüphesi varsa
Hamilesiyseniz veya emziriyorsanız, ilaç kullanımından önce
Sık Sorulan Sorular
Egzama bulaşıcı mı?
Hayır. Dokunma, havlu paylaşma veya aynı ortamda bulunma yoluyla geçmez.
Egzama tamamen geçer mi?
Kronik bir hastalıktır ve dönemsel alevlenmeler olabilir. Birçok kişide yaşla birlikte hafifler. Doğru bakımla uzun süre sakin geçirmek mümkündür.
Egzama ile kuru cilt aynı şey mi?
Hayır. Kuru cilt egzamaya zemin hazırlayabilir ancak egzamada iltihap, belirgin kaşıntı ve döküntü de vardır.
Egzamanın gıda alerjisiyle ilişkisi var mı?
Bazı kişilerde olabilir, ama çoğu egzama gıdadan kaynaklanmaz. Kendi başınıza besin yasaklamayın; özellikle çocuklarda beslenmeyi kısıtlamadan önce doktora danışın.
Son Söz
Egzama (atopik dermatit) hayatınızı kısıtlamak zorunda değil. Sonbahar-kış alevlenmelerinde en güçlü silahlarınız düzenli nemlendirme, ılık ve kısa banyo, tetikleyicilerden kaçınma ve doğru zamanda doktor desteği. Cildiniz bu mevsimde sizi zorluyorsa randevu alıp kişiye özel bir plan oluşturabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.
Kaynaklar
Engebretsen KA, Johansen JD, Kezic S, Linneberg A, Thyssen JP. The effect of environmental humidity and temperature on skin barrier function and dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2016;30(2):223–249. PMID: 26449379
Eichenfield LF ve ark. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis: section 2. Management and treatment of atopic dermatitis with topical therapies. J Am Acad Dermatol. 2014;71(1):116–132. PMID: 24813302
Eichenfield LF ve ark. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis: section 1. Diagnosis and assessment of atopic dermatitis. J Am Acad Dermatol. 2014;70(2):338–351.
Uzm.Dr.Güzin Samav Sarı
Yorumlar