Ellerim Neden Çatlıyor? Kuru El Egzaması ve Kışlık El Bakımı
El egzaması, ellerde kuruluk, kızarıklık, kaşıntı, çatlak ve bazen küçük kabarcıklarla seyreden bir cilt iltihabıdır. Kışın soğuk hava, sık el yıkama ve deterjanlar el cildinin bariyerini bozduğunda ellerin çatlaması çok yaygındır. Çoğu zaman doğru bakımla rahatlar. Ama aylarca geçmiyorsa ya da sürekli geri dönüyorsa bir dermatoloğa görünmek gerekir.
Aşağıda ellerinizin neden çatladığını, evde neleri değiştirebileceğinizi ve ne zaman doktora gitmeniz gerektiğini bulacaksınız.
Ellerim neden çatlıyor?
Eller günde onlarca kez suya, sabuna ve dezenfektana maruz kalır. Üstelik el cildinde yağ bezi azdır, yani kendini yenilemesi zordur. Kış gelince soğuk ve kuru hava da eklenince bariyer zayıflar ve çatlaklar başlar.
Tetikleyici | Ne yapar? | Ne yapılabilir? |
Sık el yıkama ve dezenfektan | Cildin doğal yağını alır | Ilık su, hafif sabun, yıkamadan sonra nemlendirici |
Deterjan ve temizlik ürünleri | Doğrudan tahriş eder | Eldiven kullanın |
Soğuk ve kuru hava | Cildi kurutur ve gerer | Dışarıda eldiven takın |
Islak çalışmak | Bariyeri yumuşatıp zayıflatır | Islak işlerde pamuklu astarlı eldiven |
Alerjiler ve atopi | Alevlenmeyi kolaylaştırır | Hekim değerlendirmesi, gerekirse yama testi |
Kuru el egzaması mı, sadece kuruluk mu?
Her çatlayan el egzama değildir. Basit kuruluk nemlendirici ve koruyucu önlemlerle düzelir. El egzamasında ise kızarıklık, kaşıntı, pullanma, çatlak ve bazen sızıntı birlikte görülür. Belirtiler tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa egzama düşünülmelidir.
Avrupa Temas Dermatiti Derneği'nin kılavuzuna göre 3 aydan uzun süren ya da yılda en az iki kez tekrarlayan el egzaması "kronik" olarak kabul edilir. Mantar enfeksiyonu, sedef hastalığı ve alerjik temas dermatiti de ellerde benzer görünebildiği için kendi kendinize tanı koymayın.
Kışlık el bakımı: 6 pratik adım
Yıkama alışkanlığı: Ilık su kullanın, sabunu durulayın, ellerinizi ovalamadan kurulayın.
Her yıkamadan sonra nemlendirin: Kokusuz, yoğun bir el kremini gün içinde sık sık sürün. Gece yatmadan önce kalın bir kat sürüp pamuklu eldiven giymek de işe yarar.
Eldiven kullanın: Bulaşık ve temizlik sırasında önce ince pamuklu, üstüne lastik eldiven giyin.
Yüzükleri çıkarın: Altlarında sabun ve nem birikir, tahriş yapar.
Dışarıda eldiven takın: Soğuktan korur; yün tahriş ediyorsa içine ince pamuklu bir eldiven giyin.
Tetikleyicileri not alın: Hangi ürünle ya da işle kötüleştiğini yazmak, doktorunuza çok yardımcı olur.
Cildinizin genel bariyerini anlamak için cilt bariyeri check-up yazımıza, kış döneminde vücut bakımı için kış aylarında cilt bakımı yazımıza bakabilirsiniz. Egzamanın genel mantığı için egzama yazımız da faydalı olacaktır.
Gece el bakımı: 3 basit adım
Ellerinizi ılık suyla yıkayıp hafifçe kurulayın.
Kokusuz ve yoğun kıvamlı bir kremi tırnak diplerine ve parmak aralarına da gelecek şekilde bolca sürün.
Üzerine ince pamuklu bir eldiven giyip geceyi böyle geçirin. Sabah ellerin gerginliğinin azaldığını görebilirsiniz.
Çatlaklar kanıyorsa ya da kızarıklık ve ağrı varsa bu yöntemi uygulamadan önce doktorunuza danışın.
Sık yapılan 4 hata
Kremi sadece geceleri sürüp gün içinde atlamak
Her çatlak için kendi başına kortizonlu krem kullanmak
Kolonya ya da dezenfektanı çok sık kullanmak
Eldivenle çalışırken içinde ter birikmesine izin vermek
Bilimsel kanıtlar ne diyor?
Avrupa Temas Dermatiti Derneği'nin hazırladığı kılavuz, el egzamasının tedavisinde ilk basamak olarak topikal kortikosteroidleri öneriyor. Ancak 6 haftadan uzun süreli kesintisiz kullanım yalnızca gerektiğinde ve dikkatli bir hekim gözetiminde yapılmalı. Şiddetli ve kronik vakalarda ikinci basamak olarak alitretinoin öneriliyor. Kılavuz ayrıca korunma önlemlerini de kapsıyor (Diepgen ve ark., 2015).
Bir derleme, nemlendiricilerin cilt bariyerini güçlendirebildiğini ve dermatit nüksünü geciktirebildiğini, ancak ürün bileşiminin sonucu belirlediğini bildiriyor (Lodén, 2012). Yani doğru ürünü seçmek, sadece "çok sürmek" kadar önemlidir.
Kimler dikkat etmeli?
Sağlık çalışanları, kuaförler, temizlik ve mutfak işinde çalışanlar: Mesleki maruziyet nedeniyle risk daha yüksektir.
Atopisi (egzama, alerjik rinit, astım) olanlar: El egzaması daha kolay gelişir.
Hamileler ve emzirenler: Reçeteli ilaçlar için mutlaka hekiminize sorun.
Çocuklar: Ellerde tekrarlayan çatlak ve döküntü için kendi başınıza krem denemeyin.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Bakıma rağmen 2-3 hafta içinde düzelmeyen ya da yılda birkaç kez tekrarlayan el egzaması
Kanayan, derin çatlaklar ya da sızıntı
Sarı kabuklanma, ağrı, şişlik ya da ateşle birlikte olan enfeksiyon belirtileri
İş yaşamınızı ya da uykunuzu etkileyen şiddetli kaşıntı
Tırnaklarda da şekil değişikliği olması
Sık Sorulan Sorular
El egzaması bulaşıcı mı?
Hayır, egzama bulaşıcı değildir. Ancak çatlak ve sızıntı varsa ikincil bakteriyel enfeksiyon gelişebilir; bu durumda doktora görünün.
Eller için en iyi krem hangisi?
Tek bir "en iyi" ürün yok. Kokusuz, boyasız, yoğun kıvamlı ve cildinizi tahriş etmeyen bir krem seçin. Deneyip rahat ettiğiniz ürünü gün içinde sık sık kullanmak önemlidir.
El egzaması tamamen geçer mi?
Birçok kişide tetikleyici bulunup uzak durulunca belirgin şekilde iyileşir. Bazı kişilerde ise uzun süreli takip gerekir. Bu yüzden erken değerlendirme önemlidir.
Son söz
Çatlayan eller kışın sıradan bir şikâyet gibi görünse de aslında bariyer bozukluğunun işaretidir. El egzaması riskini azaltmak için yıkama alışkanlıklarınızı gözden geçirin, eldiven kullanın ve kremi gün boyu sık sürün. Düzelmeyen ya da tekrar eden durumlarda zamanında bir dermatoloğa başvurmak, hem tanıyı netleştirir hem de gereksiz yere uzayan şikâyetleri önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez, muayenenin yerini tutmaz.
Kaynaklar
Diepgen TL, Andersen KE, Chosidow O, ve ark. Guidelines for diagnosis, prevention and treatment of hand eczema – short version. J Dtsch Dermatol Ges. 2015;13(1):77-85. PMID: 25640512.
Lodén M. Effect of moisturizers on epidermal barrier function. Clin Dermatol. 2012;30(3):286-296. PMID: 22507043.
Uzm.Dr.Güzin Samav Sarı
Yorumlar